De God van Spekholzerheide

“De God van Nederland, van heel Nederland, van Surhuisterveen en Spekholzerheide…”

Deze zinsnede staat in ‘Dichtertje‘ van Nescio, een van diens pareltjes. Vanaf het moment dat ik deze novelle voor het eerst las – in mijn middelbare schooltijd – is deze zin me altijd bijgebleven. Ik vond het al direct een grote eer voor Spekholzerheide om door de auteur van absolute meesterwerken als ‘De uitvreter’ en ‘Titaantjes’ genoemd te worden.

Jarenlang heb ik er van gedroomd een fel-realistische roman over mijn geboortegrond te schrijven en die ‘De God van Spekholzerheide’ te noemen. Misschien maar goed dat dat er nooit van gekomen is (vooral gezien de het stijgende zeeniveau, je weet maar nooit of ik er weer terecht kom als hier in ‘t ‘Hollendsj’ de boel onder water loopt).

Of Nescio ooit in Spekholzerheide is geweest? Misschien is i er echt geweest maar als er ook maar iets te melden was geweest dan had dat wel in het ‘Natuurdagboek’ gestaan. Denk ik.

In de Heilust II

Met de komst van de mijnbouw rond 1900 begint het aanzicht van het gebied flink te veranderen. Voor de mijnwerkers zijn woningen nodig en vanaf 1914 raakt met name het zuidelijk deel van de Heilust bebouwd en ontstaat er een echte wijk.

Op deze foto van de mijn Willem-Sophia zijn rechts achter de eerste huizen van de ‘Ouw Heilust’ zichtbaar. Die bebouwing is ook te zien op een topografische kaart uit 1924, waarbij ook de naam Heilust voor het eerst opduikt.

In de jaren die volgen raakt het gebied ten zuiden van de Kampstraat helemaal volgebouwd. Zo wordt mijn ouderlijk huis in de jaren ‘30 gebouwd. De Heilust blijft een onderdeel van de parochie Spekholzerheide; daar gaan de mensen ter kerke. Het wordt pas een “echte wijk” als in 1949 de parochie Heilust wordt gesticht. In de jaren die volgen, wordt dan ook het noordelijk gedeelte van de wijk (tot aan de Steenweg) volgebouwd met huizen en zelfs flats, de ‘Nui Buurt’, is een feit.

Moedertaal

Als nog de taal bestond die vader sprak,
hij zou het liefste uit mijn zinnen gaan,
want sinds ik schrijf bespreek ik reeds zijn as.
Maar langzaam ademt hij bij mij vandaan.

Mocht nog de taal bestaan die moeder was,
dan zou haar dood voor mij een plaatsnaam zijn.
Daar vonden dan mijn woorden onderdak,
geworteld was mijn tong in zinkingspijn.

Men spreekt mijn taal in Keulen en in Aken,
in Kerkrade, waar ik haast nooit meer kom.
In moeders taal zou ik er willen speechen.

Ze zingt zo diep in mij. ‘Jef miech e tseeche,
e tseeche va leëve.’ Ik weet, dat rijm is krom.
Een bocht is nodig om weer thuis te raken.

Wiel Kusters (1947)
uit: Zielverstand (2007)

Ontmoeting met een bosuil

Afgelopen nacht, zo rond 1:00 uur, op weg naar huis, hebben we een bijzondere ontmoeting gehad. We fietsten op de Diemerzeedijk, ter hoogte van de volkstuintjes, toen ik plotseling links een grote donkere schaduw over de tuinen zag klapwieken. Even later vloog de vogel vòòr ons over de dijk, om vervolgens evenwijdig aan het water een stukje met ons mee te vliegen. Heel duidelijk was toen te zien dat het een bosuil was. Volgens mij was hij op insectenjacht. Prachtig om te zien.

John Vanderslice

John Vanderslice ( ja, ja, Nederlandse roots) heb ik vorig jaar ontdekt. Deze uit San Francisco afkomstige zanger is niet een van de bekendste singer-songwriters maar wel een van de betere. Zijn werk kenmerkt zich door goede teksten – soms vinnig dan weer dromerig, een warme en intieme “sound” en kwalitatief goede nummers. Vanderslice zweert bij een warm analoog geluid, dit in tegenstelling tot het vandaag de dag meer gangbare, gelikte digitale geluid.

Vanderslice is de eigenaar van Tiny Telephone, de enige analoge opnamestudio in en rond San Francisco. Bevriende bands zoals Death Cab for Cutie, Okkervil River, The Mountain Goats en Spoon hebben van deze studio gebruik gemaakt.

Luister naar White Dove van Emerald City.

In de Heilust I

Ik ben opgegroeid in de Heilust, een wijk van Kerkrade-West oftewel Spekholzerheide. Voor mij ruwweg het gebied gelegen tussen de Hyacinthstraat/Sophiastraat in het westen, de Kaalheidersteenweg in het noorden, de Kasperenstraat in het oosten en de Kleingraverstraat in het zuiden. De Kampstraat vormt min of meer de grens tussen de “oude” Heilust in het zuiden en de “nieuwe buurt” in het noorden.

De naam Heilust verwijst uiteraard naar de heidegronden die hier tot aan het begin van de 20^e eeuw lagen. In de volksmond heette het gebied in jen Heej. Het waren onontgonnen gemeenschapsgronden, begroeid met gras, struikgewas en bomen, die door de omwonenden eeuwenlang vrijelijk gebruikt werden om bijvoorbeeld schapen te laten grazen.

Op kadastrale kaart uit de periode 1811-1832 is goed te zien dat het gebied weliswaar voor een groot deel in percelen is opgedeeld, maar uit een militaire kaart uit 1842 blijkt dat het voornamelijk nog steeds woeste gronden betreft.

Mijn ouderlijk huis